Wat je niet ziet

Over veerkracht en onbegrip bij stress en burn-out

Onlangs vertelde iemand me dat ze moeilijk kan begrijpen waarom sommige mensen na een tegenslag de moed, de kracht of de energie niet meer vinden om het leven weer op te pikken.

Een dag later vertelde iemand anders me dat ze haar veerkracht echt als een zegen ervaart. Ze komt na de zoveelste klap weer in beweging, maar ze weet ook wanneer ze moet vertragen en opladen, en ze ziet de risico's van altijd maar doorgaan.

Ik begreep ze allebei. Het eerste gesprek maakte me wat bezorgd en verdrietig, vooral om het onbegrip. Tegelijk was ik dankbaar dat dat gesprek er kon zijn. Het tweede gesprek was verrijkend: weten wanneer je een pauze moet inlassen en opladen. Maar niet iedereen kan dat juist inschatten.

In mijn gesprekken met coachees hoor ik hoeveel pijn er zit achter dat onbegrip. Ze begrijpen zichzelf niet meer. Ze willen wel, maar het lukt niet, en ze snappen niet wat er met hen gebeurt. Soms voelen ze ook dat mensen om hen heen het niet begrijpen. En dat leed is vaak onzichtbaar. Van buiten zie je iemand die gewoon wat stiller is geworden, of vaker afwezig.

Ik herken het gevoel. Een paar jaar geleden had ik zelf een burn-out en ik herinner me nog goed de onmacht die ik voelde: wel willen, niet kunnen, en dat nauwelijks kunnen uitleggen. En ook het onbegrip dat ik toen voelde, bij anderen en bij mezelf.

Niet iedereen begint met dezelfde veerkracht

Wat ik de laatste jaren steeds duidelijker zie, is dat veerkracht niet iets is wat je kiest. We worden niet allemaal geboren met hetzelfde stress-systeem. Sommige mensen reageren gevoeliger dan anderen, en dat zegt niets over karakter of wilskracht. Daar komt bij wie je bent geworden: hoe je omgaat met druk, of je perfectionistisch bent, hoe snel je jezelf wegcijfert voor anderen. Je kan veerkracht wel versterken, maar je vertrekpunt is niet voor iedereen hetzelfde.

En dan is er je verhaal. Wat je al hebt meegemaakt, wie er voor je was toen het moeilijk werd, hoe je als kind hebt geleerd om met spanning om te gaan. Ieders weg naar volwassenheid ziet er anders uit. Als je daar dan nog eens een periode van verlies, werkdruk, geldzorgen of langdurige stress bovenop legt, dan hangt het er maar net van af wat je al in je rugzak meedraagt.

Daarom is herstel zelden een persoonlijke prestatie. En daarom zegt "gewoon doorgaan" voor de één iets heel anders dan voor de ander.

Als er niets meer over is

Wanneer mensen echt uitgeput zijn, lijkt het van buiten soms alsof ze niet willen. Maar vaak is er letterlijk geen energie meer. Hun lichaam en hun hoofd staan in een soort beschermstand. Alles wordt smaller: hun blik, hun motivatie, hun vertrouwen. Dat is geen onwil. Dat is iemand die op is.

De andere kant

Ik snap ook de frustratie van mensen die wél doorgaan, ondanks alles. Zij vangen vaak het werk op van collega's die uitvallen, bovenop wat ze al dragen. Dat is zwaar.

Ik ga er ook niet voor weglopen: het gebeurt dat iemand misbruik maakt van de regels. Dat maakt het voor buitenstaanders nog moeilijker om te zien wie echt vastzit. Maar het verandert niets aan de grote groep mensen die écht niet meer kan en intens worstelt om weer in beweging te komen.

Ik denk ook niet dat ik hier een eenvoudig antwoord op heb. Als het gemakkelijk was, hadden we het al lang opgelost. Mijn eigen mening is niet zwart-wit, en ik hoop dat die van jou dat ook niet hoeft te zijn.

Waarom ik hierover wil praten

Ik waardeer het dat zulke gesprekken open en zonder oordeel kunnen plaatsvinden. Net daar begint begrip. Als we durven praten over uitval, herstel, draagkracht en onbegrip, dan wordt het een beetje minder een taboe, en een beetje minder iets waar je je voor schaamt. Ik hoop dat ik dat ook kan blijven doen, met mensen en met organisaties.

Als ik jou één ding mag meegeven: kijk met een beetje mildheid naar jezelf, en naar de ander. En blijf nieuwsgierig. Wat heeft deze persoon misschien meegemaakt dat ik niet zie?

Hoe ervaar jij dit, bij jezelf of bij mensen om je heen?

Loop je zelf vast, of merk je het bij iemand in je team? Ik denk graag met je mee. Neem gerust contact op.